ചൈനയിലെ 'ഡോക്ക്ലെസ് ബൈക്ക് ഷെയറിംഗ്' വിപ്ലവം

ചൈനീസ് സഞ്ചാര ഡയറി - 1/ കൊടക്കാട് നാരായണൻ   

(KasargodVartha) ലോകത്ത് സൈക്കിൾ സംസ്കാരത്തിന്റെ ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയമായ മാതൃകകളിലൊന്നാണ് ചൈന. ഒരുകാലത്ത് 'സൈക്കിളുകളുടെ രാജ്യം' (Kingdom of Bicycles) എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന ചൈനയിൽ സൈക്കിൾ വെറും യാത്രാമാർഗമല്ല; മറിച്ച് സാമൂഹിക, സാമ്പത്തിക, പാരിസ്ഥിതിക ജീവിതത്തിന്റെ ഒരു അവിഭാജ്യ ഘടകമായിരുന്നു.

ചരിത്ര പശ്ചാത്തലം

• തുടക്കം: 19-ാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനത്തിൽ ചൈനയിൽ സൈക്കിളുകൾ എത്തിത്തുടങ്ങിയെങ്കിലും 1950-കളിലും 60-കളിലുമാണ് അവ ജനകീയമായത്. അക്കാലത്ത് ഒരു സൈക്കിൾ സ്വന്തമാക്കുക എന്നത് കുടുംബത്തിന്റെ സാമ്പത്തിക പുരോഗതിയുടെ അടയാളമായിരുന്നു.

• സുവർണ്ണകാലം: 1970-80 കാലഘട്ടങ്ങളിൽ ജോലിക്കും പഠനത്തിനും മാർക്കറ്റിലേക്കുമെല്ലാം ലക്ഷക്കണക്കിന് ആളുകൾ സൈക്കിൾ ഉപയോഗിച്ചു. യാത്രാ നന്ദ ട്രാവൽസ് ടീമിനൊപ്പം ചൈന സന്ദർശിച്ചപ്പോൾ ബീജിംഗ്, ഷാങ്ഹായ് തുടങ്ങിയ നഗരങ്ങളിലെ റോഡുകളിലെ സൈക്കിളുകളുടെ മഹാപ്രവാഹം നേരിട്ട് കാണാൻ കഴിഞ്ഞു (സംഘത്തിലുണ്ടായിരുന്ന പയ്യന്നൂർ കാറമേൽ സ്വദേശി കോടിയത്ത് സുഭദ്ര മികച്ച ഒരു സൈക്കിൾ സഞ്ചാരി കൂടിയാണ്).

• 

• മാറ്റം: 1990-കൾക്കുശേഷം സാമ്പത്തിക വളർച്ചയോടെ സ്വകാര്യ കാറുകളുടെ എണ്ണം വർധിക്കുകയും സൈക്കിൾ ഉപയോഗം കുറയുകയും ചെയ്തു. എങ്കിലും ഗതാഗതക്കുരുക്ക്, വായുമലിനീകരണം, ഇന്ധനച്ചെലവ് എന്നിവ വർധിച്ചതോടെ സൈക്കിളിന്റെ പ്രാധാന്യം വീണ്ടും ഉയർന്നു വന്നു. 2015-ന് ശേഷം ചൈനയിൽ സൈക്കിൾ ഷെയറിംഗ് സംവിധാനങ്ങൾ വലിയ വിപ്ലവം തന്നെ സൃഷ്ടിച്ചു.

എന്താണ് ഡോക്ക്ലെസ് ബൈക്ക് ഷെയറിംഗ് (Dockless Bike Sharing)?

സ്ഥിരമായ സ്റ്റേഷനുകളോ (Docking Stations) പാർക്കിംഗ് കേന്ദ്രങ്ങളോ ഇല്ലാതെ സൈക്കിളുകൾ പൊതുജനങ്ങൾക്ക് വാടകയ്ക്ക് ലഭ്യമാക്കുന്ന സംവിധാനമാണിത്. സ്മാർട്ട്ഫോൺ വഴി കണ്ടെത്തി, ക്യൂആർ കോഡ് സ്കാൻ ചെയ്ത് ഉപയോഗിച്ച്, യാത്ര കഴിഞ്ഞാൽ സമീപത്തെ അംഗീകൃത സ്ഥലത്ത് പാർക്ക് ചെയ്യുന്ന ആധുനിക സംവിധാനമാണിത്. Meituan Bike, HelloBike, Didi Chuxing എന്നിവയാണ് പ്രധാന സേവനങ്ങൾ.

ഇത് പ്രവർത്തിക്കുന്നത് എങ്ങനെ?

1. കണ്ടെത്തൽ: മൊബൈൽ ആപ്പ് തുറക്കുമ്പോൾ ജിപിഎസ് ഉപയോഗിച്ച് സമീപത്തുള്ള സൈക്കിളുകളുടെ സ്ഥാനം മാപ്പിൽ കാണിക്കും.

2. സ്കാൻ ചെയ്യൽ: സൈക്കിളിലുള്ള ക്യൂആർ കോഡ് സ്കാൻ ചെയ്യുമ്പോൾ പണം ഓൺലൈനായി ഈടാക്കുകയും സ്മാർട്ട് ലോക്ക് തുറക്കുകയും ചെയ്യും.

3. യാത്ര: ഉപയോക്താവ് ആവശ്യമായ ദൂരം സഞ്ചരിക്കുന്നു.

4. അവസാനിപ്പിക്കൽ: ലക്ഷ്യസ്ഥാനത്ത് എത്തിയ ശേഷം സൈക്കിൾ നിർത്തി ലോക്ക് അടച്ച്, ആപ്പിൽ 'End Ride' അമർത്തുന്നതോടെ യാത്ര അവസാനിക്കുന്നു.

വിജയകാരണങ്ങൾ:

• സൈക്കിൾ സ്റ്റേഷൻ അന്വേഷിച്ച് ബുദ്ധിമുട്ടേണ്ടതില്ല.

• ചെറിയ യാത്രകൾക്ക് ടാക്സിയേക്കാളും ബസിനേക്കാളും കുറഞ്ഞ ചെലവ്.

• മെട്രോ സ്റ്റേഷനിൽ നിന്ന് വീട്ടിലേക്കോ ഓഫീസിലേക്കോ ഉള്ള അവസാന 1-2 കിലോമീറ്റർ യാത്രയ്ക്ക് അനുയോജ്യം.

• ഇന്ധനം ആവശ്യമില്ലാത്തതിനാൽ പൂർണ്ണമായും പരിസ്ഥിതി സൗഹൃദം.

നഗരാസൂത്രണവും ഇ-ബൈക്കുകളുടെ വളർച്ചയും

ബീജിംഗ്, ഷാങ്ഹായ്, ഹാങ്‌ഷൗ, ഷെൻഷെൻ തുടങ്ങിയ സൈക്കിൾ സൗഹൃദ നഗരങ്ങളിൽ പ്രത്യേക സൈക്കിൾ പാതകൾ, പാലങ്ങൾ, പാർക്കിംഗ് കേന്ദ്രങ്ങൾ, സൈക്കിൾ-മെട്രോ സംയോജിത യാത്രാ സംവിധാനങ്ങൾ എന്നിവ വികസിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്.

ഇതുകൂടാതെ, കുറഞ്ഞ ചെലവും ദീർഘദൂര യാത്രാസൗകര്യവും പരിഗണിച്ച് ഇലക്ട്രിക് സൈക്കിളുകൾ (E-bikes) അതിവേഗം ജനപ്രിയമാകുന്നുണ്ട്. കാർബൺ പുറന്തള്ളലും വായുമലിനീകരണവും കുറയ്ക്കുന്ന ഈ സംവിധാനങ്ങളെ ഹരിതവികസന നയത്തിന്റെ ഭാഗമായി ചൈന പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നു.

വെല്ലുവിളികളും പരിഹാരങ്ങളും

2016-2018 കാലത്ത് ലക്ഷക്കണക്കിന് ഷെയർഡ് സൈക്കിളുകൾ നിരത്തിലിറങ്ങിയത് ചില വെല്ലുവിളികൾ സൃഷ്ടിച്ചു:

• നടപ്പാതകളിലും റോഡരികിലും ക്രമരഹിതമായി പാർക്ക് ചെയ്യൽ.

• ആവശ്യത്തിലധികം സൈക്കിളുകൾ നഗരങ്ങളിൽ കുന്നുകൂടിയത്.

• സൈക്കിളുകൾ നശിപ്പിക്കപ്പെടുകയും മോഷ്ടിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തത്.

ചൈന കണ്ടെത്തിയ പരിഹാരങ്ങൾ:

• ജിപിഎസ് അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ഡിജിറ്റൽ ജിയോ-ഫെൻസിംഗ് (Geofencing) പാർക്കിംഗ് മേഖലകൾ കൊണ്ടുവന്നു.

• തെറ്റായ പാർക്കിംഗിന് പിഴ ഈടാക്കി.

• നഗരങ്ങളിലെ സൈക്കിളുകളുടെ എണ്ണത്തിന് കർശന നിയന്ത്രണം ഏർപ്പെടുത്തി.

കേരളത്തിലെ സൈക്കിൾ സംസ്കാരത്തിന്റെ ക്ഷയവും ആരോഗ്യപ്രശ്നങ്ങളും

കൊച്ചി, ബംഗളൂരു, പുനെ തുടങ്ങിയ നഗരങ്ങളിൽ സമാന ആശയങ്ങൾ പരീക്ഷിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിലും ഫലപ്രദമായില്ല. കേരളത്തിൽ മെട്രോ സ്റ്റേഷനുകൾ, ബസ് സ്റ്റാൻഡുകൾ, വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങൾ എന്നിവയെ ബന്ധിപ്പിച്ച് ഈ സംവിധാനം വ്യാപകമാക്കിയാൽ ഗതാഗതക്കുരുക്കും മലിനീകരണവും കുറയ്ക്കാം.

1980–90 കാലഘട്ടങ്ങളിൽ കേരളത്തിൽ പ്രധാന ഗതാഗത മാർഗമായിരുന്ന സൈക്കിൾ, മോട്ടോർ വാഹനങ്ങളുടെ കടന്നുവരവോടെ അപ്രത്യക്ഷമായി. ഇത് നിരവധി ആരോഗ്യപ്രശ്നങ്ങൾക്ക് കാരണമായിട്ടുണ്ട്:

• അമിതവണ്ണം: ദിവസേന 30–45 മിനിറ്റ് സൈക്കിൾ ചവിട്ടുന്നത് കലോറി എരിച്ചുകളയാൻ സഹായിക്കും. ഇതിന്റെ അഭാവം അമിതവണ്ണത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നു.

• പ്രമേഹം: സ്ഥിരമായ സവാരി ഇൻസുലിൻ പ്രവർത്തനം മെച്ചപ്പെടുത്തും; സൈക്കിൾ ഉപയോഗം കുറഞ്ഞത് പ്രമേഹസാധ്യത വർധിപ്പിച്ചു.

• ഹൃദ്രോഗങ്ങളും രക്തസമ്മർദ്ദവും: രക്തചംക്രമണം കുറയുന്നത് ഹൃദ്രോഗങ്ങൾക്കും ഉയർന്ന രക്തസമ്മർദ്ദത്തിനും കാരണമാകുന്നു.

• മാനസികാരോഗ്യം: ശാരീരിക പ്രവർത്തനങ്ങളുടെ കുറവ് ഉത്കണ്ഠയും മാനസിക സമ്മർദ്ദവും വർധിപ്പിക്കുന്നു.

പാഠം: സൈക്കിൾ പാതകൾ വികസിപ്പിച്ചും, വിദ്യാലയങ്ങളിൽ സൈക്കിൾ സംസ്കാരം വളർത്തിയും, പൊതുഗതാഗതവുമായി ബന്ധിപ്പിച്ചും നമുക്കും ഈ ആരോഗ്യ-പാരിസ്ഥിതിക നേട്ടങ്ങൾ ഭാവിയിൽ കൈവരിക്കാനാകും.

പരിസ്ഥിതി സൗഹൃദ ഗതാഗതത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഈ ലേഖനം സുഹൃത്തുക്കൾക്കും ഗ്രൂപ്പുകളിലും ഷെയർ ചെയ്യുക. 

Article Summary: China's revolutionary 'dockless bike-sharing' model, which addresses urban congestion and pollution, offers valuable lessons for Kerala to revive its fading cycling culture and mitigate lifestyle diseases.

#CyclingCulture #China #BikeSharing #GreenTransportation #SustainableDevelopment #Health #MalayalamNews #KeralaTransport