ബോധിവൃക്ഷത്തണലിൽ വിരിഞ്ഞ മഹാജ്ഞാനത്തിന്റെ വെളിച്ചം: ബുദ്ധഗയയിലേക്കൊരു ആത്മീയ യാത്ര

ബുദ്ധഗയ - വാരണാസി- കാശി- സാരനാഥ്- പ്രയാഗ് രാജ്-  അയോധ്യ യാത്ര ഡയറി ഭാഗം രണ്ട്

-കൊടക്കാട് നാരായണൻ

ബുദ്ധഗയ: (KasargodVartha) ബിഹാറിന്റെ തലസ്ഥാനമായ പാട്നയിൽനിന്ന് ബുദ്ധഗയയിലെത്തിയ ഞങ്ങളുടെ നാൽപ്പതംഗ യാത്രാസംഘത്തിന്റെ രണ്ടാം ദിവസത്തെ പ്രഭാതം മറ്റൊരു ലോകത്തേക്കുള്ള പ്രവേശനമായിരുന്നു. നൂറ്റാണ്ടുകളുടെ ചരിത്രവും വിശ്വാസവും മനുഷ്യന്റെ ആത്മാന്വേഷണവും ഒരേ മണ്ണിൽ സംഗമിക്കുന്ന മഹാബോധി ക്ഷേത്രത്തിലേക്കായിരുന്നു ഞങ്ങളുടെ യാത്ര.

ബുദ്ധഗയയിലെ മഹാബോധി ക്ഷേത്രം വെറുമൊരു ആരാധനാലയം മാത്രമല്ല. മനുഷ്യൻ തന്റെ ജീവിതത്തെക്കുറിച്ചും ദുഃഖത്തെക്കുറിച്ചും മോചനത്തെക്കുറിച്ചും നടത്തിയ മഹത്തായ അന്വേഷണത്തിന്റെ എക്കാലത്തെയും വലിയ സ്മാരകമാണ്.

പ്രഭാതത്തിലെ ബുദ്ധഗയ പതിയെ ഉണർന്നുവരികയായിരുന്നു. വഴിയോരത്തെ ചെറുകടകളിൽ ബുദ്ധപ്രതിമകളും ജപമാലകളും പ്രാർഥനാപതാകകളും മനോഹരമായി നിരന്നിരുന്നു. കാവിയും മറൂണും നിറമുള്ള വസ്ത്രങ്ങളണിഞ്ഞ ബൗദ്ധസന്യാസിമാർ, തീർഥാടകർ, വിനോദസഞ്ചാരികൾ—ഇങ്ങനെ വ്യത്യസ്ത രാജ്യങ്ങളുടെയും ഭാഷകളുടെയും സാന്നിധ്യം നഗരത്തിന് സവിശേഷമായ ഒരു അന്തരീക്ഷം നൽകി.

എന്നാൽ ഈ മനോഹരമായ കാഴ്ചകൾക്കിടയിലും ഞങ്ങളുടെ മനസ്സിനെ വല്ലാതെ വേദനിപ്പിച്ച മറ്റൊരു യാഥാർഥ്യമുണ്ടായിരുന്നു. വഴിയോരങ്ങളിൽ സഹായം അഭ്യർഥിച്ചിരുന്ന ഭിന്നശേഷിക്കാരായ മനുഷ്യരായിരുന്നു അത്. ശാരീരിക പരിമിതികളും ദാരിദ്ര്യവും ജീവിതത്തിന്റെ അരക്ഷിതാവസ്ഥയും പേറുന്ന ആ പാവപ്പെട്ടവരുടെ മുഖങ്ങൾ മനസ്സിൽനിന്ന് എളുപ്പത്തിൽ മാഞ്ഞുപോകുന്നതായിരുന്നില്ല.

ലോകത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽനിന്ന് ലക്ഷക്കണക്കിന് മനുഷ്യർ കരുണയുടെയും സമാധാനത്തിന്റെയും സന്ദേശം തേടിയെത്തുന്ന സ്ഥലത്തു തന്നെയാണ് മനുഷ്യദുരിതത്തിന്റെ ഈ നേർക്കാഴ്ചകൾ എന്നതു വല്ലാത്തൊരു വിരോധാഭാസമായി തോന്നി. അപ്പോഴാണ് ബുദ്ധന്റെ ഉപദേശങ്ങളുടെ പ്രസക്തി കൂടുതൽ ആഴത്തിൽ അനുഭവപ്പെട്ടത്.

മനുഷ്യദുഃഖത്തെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കുക മാത്രമല്ല, ദുഃഖിക്കുന്ന മനുഷ്യനോട് കരുണയോടെ പെരുമാറുക എന്നതും വളരെ പ്രധാനമാണ്. വാനോളം ഉയർന്നുനിൽക്കുന്ന ആരാധനാലയത്തിന്റെ ഗോപുരങ്ങളേക്കാൾ ഉയരത്തിൽ മനുഷ്യസ്നേഹം വളരേണ്ടതുണ്ടെന്ന് ആ കാഴ്ചകൾ ഞങ്ങളെ വീണ്ടും ഓർമിപ്പിച്ചു.

നിരഞ്ജനയുടെ തീരത്ത് ആരംഭിച്ച മഹത്തായ അന്വേഷണം

പണ്ടൊരിക്കൽ, ഇന്ന് ഫൽഗു നദി എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന നിരഞ്ജനാനദിയുടെ തീരത്ത് വിശാലമായ ഒരു അരയാൽ വൃക്ഷമുണ്ടായിരുന്നു. അതിന്റെ ഇലകൾ കാറ്റിൽ മൃദുവായി ചലിച്ചിരുന്നു. നദിയും വൃക്ഷവും മണ്ണും ചേർന്ന ആ പ്രകൃതിസൗന്ദര്യത്തിന് ഒരുനാൾ ലോകചരിത്രത്തിൽ അതുല്യമായ സ്ഥാനം ലഭിക്കുമെന്ന് അന്നാരും തന്നെ കരുതിയിരിക്കില്ല.

കപിലവസ്തുവിലെ രാജകുമാരനായ സിദ്ധാർഥ ഗൗതമൻ മനുഷ്യജീവിതത്തിലെ ദുഃഖത്തിന്റെ കാരണങ്ങൾ അന്വേഷിച്ച് പുറപ്പെട്ടത് ബൗദ്ധചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും സുപ്രധാനമായ സംഭവമാണ്. രാജകീയസുഖങ്ങൾ പൂർണമായും ഉപേക്ഷിച്ച അദ്ദേഹം വിവിധ ഗുരുക്കന്മാരുടെ കീഴിൽ പഠിക്കുകയും വർഷങ്ങളോളം കഠിന തപസ്സിൽ ഏർപ്പെടുകയും ചെയ്തു. എന്നാൽ ശരീരത്തെ പീഡിപ്പിക്കുന്നതുകൊണ്ടുമാത്രം ജ്ഞാനോദയം സാധ്യമല്ലെന്ന് തിരിച്ചറിഞ്ഞ അദ്ദേഹം ഒടുവിൽ മധ്യ മാർഗം സ്വീകരിച്ചു.

ബൗദ്ധപാരമ്പര്യമനുസരിച്ച് സുജാത എന്ന യുവതി സുവർണ പാത്രത്തിൽ നൽകിയ പാൽപ്പായസം (ഖീർ) സ്വീകരിച്ചതിനുശേഷം സിദ്ധാർഥൻ ബോധിവൃക്ഷച്ചുവട്ടിൽ ധ്യാനനിരതനായി. അവിടെവെച്ചാണ് അദ്ദേഹത്തിന് ബോധോദയം ലഭിച്ചതെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നത്. അന്ന് സിദ്ധാർഥൻ ബുദ്ധനായി—ഉണർന്നവൻ അഥവാ ജ്ഞാനോദയം നേടിയവൻ. ചരിത്രപരമായി ബുദ്ധന്റെ ജീവിതകാലത്തെക്കുറിച്ച് പണ്ഡിതർക്കിടയിൽ പലവിധ അഭിപ്രായവ്യത്യാസങ്ങളുണ്ടെങ്കിലും, ബോധോദയവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പുണ്യസ്ഥലമായി ബുദ്ധഗയ രണ്ടായിരത്തിലേറെ വർഷങ്ങളായി അറിയപ്പെടുന്നു.

മഹാബോധി ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രഭാതം: പ്രാർഥനകളുടെ ലോകസംഗമം

ക്ഷേത്രസമുച്ചയത്തിലേക്ക് കടന്നുചെല്ലുമ്പോൾ വാനോളം ഉയർന്നുനിൽക്കുന്ന മഹാബോധി ക്ഷേത്രഗോപുരം ആരുടേയും കണ്ണുകളെ ആകർഷിക്കും. ക്ഷേത്രപരിസരത്ത് ബുദ്ധമതത്തിന്റെ വിവിധ പാരമ്പര്യങ്ങളിലുള്ള ആരാധനാരീതികൾ നമുക്ക് കാണാം. ചിലർ നിശ്ശബ്ദമായി ധ്യാനിക്കുന്നു, മറ്റുചിലർ പ്രാർഥനകൾ ചൊല്ലുന്നു. ചില തീർഥാടകർ ബുദ്ധപ്രതിമയ്ക്കു മുന്നിൽ പൂക്കൾ സമർപ്പിക്കുന്നു.

ടിബറ്റൻ ബൗദ്ധപാരമ്പര്യത്തിലെ ഭക്തർ ശരീരം മുഴുവൻ നിലത്ത് നമസ്കരിച്ചുകൊണ്ടുള്ള പ്രണാമങ്ങൾ നടത്തുന്നത് ഏറെ ശ്രദ്ധേയമായ കാഴ്ചയാണ്. ശ്രീലങ്ക, തായ്‌ലൻഡ്, മ്യാൻമർ തുടങ്ങിയ രാജ്യങ്ങളിൽനിന്നുള്ള തീർഥാടകരുടെ ആരാധനാരീതികളിലും വലിയ വ്യത്യാസങ്ങളുണ്ട്.

അവിടെ മുഴങ്ങുന്ന ഒരു പ്രധാന പ്രാർഥനയാണ്: 'ബുദ്ധം ശരണം ഗച്ഛാമി ധമ്മം ശരണം ഗച്ഛാമി സംഘം ശരണം ഗച്ഛാമി.' അർഥം: 'ഞാൻ ബുദ്ധനിൽ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നു. ഞാൻ ധർമത്തിൽ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നു. ഞാൻ സംഘത്തിൽ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നു.' ബുദ്ധമതത്തിലെ ത്രിശരണത്തിന്റെ ഭാഗമാണിത്. ബുദ്ധൻ, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഉപദേശങ്ങൾ, അവ പിന്തുടരുന്ന സന്യാസ സമൂഹം എന്നിവയോടുള്ള പ്രതിബദ്ധതയാണ് ഈ മഹത്തായ വചനങ്ങൾ പ്രകടിപ്പിക്കുന്നത്.

മറ്റൊരു പ്രധാന ജപമാണ്: 'ഓം മണി പദ്മേ ഹും.' ടിബറ്റൻ ബൗദ്ധപാരമ്പര്യത്തിൽ അവലോകിതേശ്വര ബോധിസത്ത്വനുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കരുണയുടെ മന്ത്രമാണിത്. വ്യത്യസ്ത ഭാഷകളിൽ പ്രാർഥിക്കുന്ന മനുഷ്യർ ഒരേ സ്ഥലത്ത് ഒന്നിച്ചിരിക്കുന്ന ആ കാഴ്ച മതങ്ങളുടെയും സംസ്കാരങ്ങളുടെയും അതിർത്തികൾക്കപ്പുറമുള്ള മാനവികബന്ധങ്ങളെ നമ്മെ ഓർമിപ്പിക്കുന്നു.

മഹാബോധി ക്ഷേത്രം: അശോകന്റെ കാലത്തുനിന്നുള്ള ചരിത്രം

ക്രിസ്തുവിന് മുമ്പ് മൂന്നാം നൂറ്റാണ്ടിൽ അശോക ചക്രവർത്തി ബുദ്ധഗയ സന്ദർശിക്കുകയും ബുദ്ധന്റെ ബോധോദയസ്ഥാനത്ത് സ്മാരകവും ആരാധനാസൗകര്യങ്ങളും സ്ഥാപിക്കുകയും ചെയ്തതായി ചരിത്രരേഖകൾ വ്യക്തമാക്കുന്നു.

ഇന്നത്തെ പ്രധാനപ്പെട്ട ക്ഷേത്ര നിർമാണം ഗുപ്തകാലഘട്ടത്തിലെ, ഏകദേശം ക്രിസ്തുവർഷം അഞ്ചാം–ആറാം നൂറ്റാണ്ടുകളിലേതാണ്. ഏകദേശം 50 മീറ്ററിലേറെ ഉയരമുള്ള ക്ഷേത്രഗോപുരം പുരാതന ഇന്ത്യയുടെ ഇഷ്ടികനിർമാണ വൈദഗ്ധ്യത്തിന്റെ ഉജ്ജ്വല മാതൃകയാണ്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പ്രധാന ആകർഷണങ്ങൾ ബുദ്ധപ്രതിമ, ശില്പാലങ്കാരങ്ങളുള്ള ഗോപുരം, ബോധിവൃക്ഷം, വജ്രാസനം, പുരാതന ശിലാവേലികൾ, ചെറുസ്തൂപങ്ങൾ എന്നിവയാണ്.

2002-ൽ യുനെസ്കോ മഹാബോധി ക്ഷേത്രസമുച്ചയത്തെ ലോകപൈതൃക പട്ടികയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും പഴക്കമുള്ളതും സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ളതുമായ ഇഷ്ടിക ക്ഷേത്രങ്ങളിലൊന്നാണിത് എന്ന് യുനെസ്കോ സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തുന്നു.

ബോധി വൃക്ഷവും വജ്രാസനവും

ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പടിഞ്ഞാറുഭാഗത്തുള്ള ബോധിവൃക്ഷമാണ് ഈ പുണ്യസ്ഥലത്തിന്റെ യഥാർഥ ആത്മീയകേന്ദ്രം. ഇന്നുള്ള വൃക്ഷം ആദ്യത്തെ ബോധിവൃക്ഷത്തിന്റെ പിൻതലമുറയിൽപ്പെട്ടതായാണ് കരുതപ്പെടുന്നത്.

വൃക്ഷത്തിനു സമീപമുള്ള വജ്രാസനം അശോകചക്രവർത്തിയുടെ കാലത്തെ വലിയൊരു സ്മാരകമാണ്. ബുദ്ധൻ ധ്യാനിച്ച സ്ഥാനത്തെ അടയാളപ്പെടുത്തുന്ന ശിലാസനമാണിത്. ചുവന്ന മണൽക്കല്ലിൽ തീർത്ത ഈ വജ്രാസനം (ഡയമണ്ട് സിംഹാസനം) ഏറെ പവിത്രമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ബോധിവൃക്ഷം വെറുമൊരു ആരാധനാപ്രതീകമല്ല. മറിച്ച്, പ്രകൃതിയുമായി മനുഷ്യചിന്തയ്ക്കുള്ള വലിയ ബന്ധത്തിന്റെ ഓർമപ്പെടുത്തൽ കൂടിയാണ്. ഒരു മരത്തണലിൽ ഇരുന്ന് മനുഷ്യൻ തന്റെ ജീവിതത്തെക്കുറിച്ച് നടത്തിയ അന്വേഷണം ലോകത്തിന്റെ ദാർശനികചരിത്രത്തെ സ്വാധീനിച്ചു എന്നത് തികച്ചും അത്ഭുതകരമാണ്.

ബൗദ്ധപാരമ്പര്യമനുസരിച്ച് ബുദ്ധൻ ബോധോദയത്തിനുശേഷം ഏഴ് ആഴ്ചകൾ ബോധിവൃക്ഷത്തിനും പരിസരപ്രദേശങ്ങൾക്കും സമീപം ചെലവഴിച്ചു. ഈ സംഭവങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വിവിധ സ്ഥാനങ്ങൾ ക്ഷേത്രസമുച്ചയത്തിൽ വ്യക്തമായി അടയാളപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്.

അതിലൊന്നാണ് അനിമേഷലോചന ചൈത്യം. ബോധിവൃക്ഷത്തെ കണ്ണുചിമ്മാതെ നോക്കിനിന്നുവെന്ന പാരമ്പര്യകഥയുമായി ഈ സ്ഥലം ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. രത്ന ചംക്രമണപാത ബുദ്ധന്റെ ധ്യാനനടത്തവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടാണ് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നത്. ഈ സ്ഥലങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള വിവരണങ്ങൾ ചരിത്രരേഖകളുടെയും ബൗദ്ധവിശ്വാസപാരമ്പര്യങ്ങളുടെയും സുന്ദരമായ സംയോജനമാണ്. എല്ലാം ഒരേ അളവിൽ ചരിത്രപരമായി സ്ഥിരീകരിക്കപ്പെട്ട സംഭവങ്ങളല്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമാണ്.

ചരിത്രസ്മൃതികളിലെ തകർച്ചയും പുനരുജ്ജീവനവും

മഹാബോധി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ചരിത്രം മഹത്വത്തിന്റെ കഥ മാത്രമല്ല; തകർച്ചയുടെയും അവഗണനയുടെയും പുനരുജ്ജീവനത്തിന്റെയും വലിയ ചരിത്രം കൂടിയാണ്. ഏഴാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ഇന്ത്യ സന്ദർശിച്ച പ്രശസ്ത ചൈനീസ് സഞ്ചാരി ഹുയാൻസാങ് മഹാബോധി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ മനോഹരമായ നിർമാണത്തെക്കുറിച്ച് തന്റെ കുറിപ്പുകളിൽ രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്.

പിന്നീടുള്ള നൂറ്റാണ്ടുകളിൽ ഉണ്ടായ രാഷ്ട്രീയമാറ്റങ്ങളും ബുദ്ധമതത്തിന് ലഭിച്ചിരുന്ന രാജകീയപിന്തുണയുടെ കുറവും പ്രദേശത്തെ സംഘർഷങ്ങളും ക്ഷേത്രത്തിന്റെ നിലനിൽപ്പിനെ കാര്യമായി ബാധിച്ചു. പന്ത്രണ്ടാം–പതിമൂന്നാം നൂറ്റാണ്ടുകളിലെ അധിനിവേശങ്ങൾ ബിഹാറിലെ ബൗദ്ധസ്ഥാപനങ്ങൾക്ക് വലിയ ആഘാതമുണ്ടാക്കി. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ചില ഭാഗങ്ങൾ നാശനഷ്ടങ്ങൾക്കും ദീർഘകാല അവഗണനയ്ക്കും വിധേയമായി.

എന്നാൽ മഹാബോധി ക്ഷേത്രം പൂർണമായി നശിച്ചുപോയില്ല. അതിന്റെ പ്രധാന നിർമാണം കാലത്തിന്റെ കടുത്ത പ്രതിസന്ധികളെയും അതിജീവിച്ചു. പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ബർമീസ് ഭരണാധികാരികളുടെ സംരക്ഷണശ്രമങ്ങളും തുടർന്ന് പുരാവസ്തുഗവേഷകരായ അലക്സാണ്ടർ കണ്ണിങ്ഹാം, ജെ.ഡി.എം. ബെഗ്ലർ എന്നിവരുടെ നേതൃത്വത്തിൽ 1880–1884 കാലത്ത് നടന്ന പുനരുദ്ധാരണവും ക്ഷേത്രത്തെ വീണ്ടെടുക്കുന്നതിൽ പ്രധാന പങ്കുവഹിച്ചു. ആർക്കിയോളജിക്കൽ സർവേ ഓഫ് ഇന്ത്യയുടെ (ASI) ആദ്യ ഡയറക്ടർ ജനറലായിരുന്ന അലക്സാണ്ടർ കണ്ണിങ്ഹാമിന്റെ ഇടപെടലുകൾ ഇതിൽ നിർണായകമായിരുന്നു.

1949-ലെ ബോധ്ഗയ ക്ഷേത്രനിയമം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഭരണസംവിധാനത്തിൽ വഴിത്തിരിവായി. ഇതനുസരിച്ച് രൂപീകരിച്ച ബോധ്ഗയ ടെമ്പിൾ മാനേജ്മെന്റ് കമ്മിറ്റിയാണ് (BTMC) ഇന്ന് ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഭരണച്ചുമതല വഹിക്കുന്നത്. ഇങ്ങനെ പല കാലഘട്ടങ്ങളിലെ ഇടപെടലുകളിലൂടെയാണ് ഇന്നത്തെ മഹാബോധി ക്ഷേത്രസമുച്ചയം സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്.

ആധുനികകാലത്തും ഈ പുണ്യസ്ഥലം ആക്രമണഭീഷണിയിൽനിന്ന് പൂർണമായി മുക്തമായിരുന്നില്ല. 2013 ജൂലൈ 7-ന് ക്ഷേത്രസമുച്ചയത്തിലും പരിസരത്തും വലിയ ബോംബ് സ്ഫോടനങ്ങളുണ്ടായി. ഇന്ത്യൻ മുജാഹിദീൻ തീവ്രവാദികൾ നടത്തിയ പത്തോളം ചെറിയ ബോംബ് സ്ഫോടനങ്ങൾ പരമ്പരയായി നടന്നിട്ടും പ്രധാന ക്ഷേത്രനിർമാണം തകരാതെ നിലനിന്നു. ചരിത്രത്തിന്റെ ഈ അധ്യായങ്ങൾ മനുഷ്യസംസ്കാരത്തിന്റെ അമൂല്യപൈതൃകങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കേണ്ടതിന്റെ ആവശ്യകത നമ്മെ ഓർമപ്പെടുത്തുന്നു.

എന്താണ് ഗയാസുര ഐതിഹ്യം?

ഗയാസുരനെക്കുറിച്ചുള്ള ഐതിഹ്യം ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ പൗരാണികചരിത്രത്തിന്റെ പ്രധാന ഭാഗമാണ്. പുരാണകഥയനുസരിച്ച് ഗയാസുരൻ കഠിനതപസ്സിലൂടെ അസാധാരണമായ പുണ്യശക്തി നേടി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശരീരവുമായി സമ്പർക്കത്തിലേർപ്പെടുന്നവർക്ക് മോക്ഷം ലഭിക്കുമെന്ന വിശ്വാസം എങ്ങും പ്രചരിച്ചു. പിന്നീട് വിഷ്ണുവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട സംഭവങ്ങളിലൂടെ ഗയാസുരന്റെ ശരീരം വലിയൊരു പുണ്യഭൂമിയായി മാറിയെന്നാണ് ഐതിഹ്യം പറയുന്നത്.

ഗയയിലെ വിഷ്ണുപാദക്ഷേത്രവും പിതൃകർമങ്ങളും ഈ വിശ്വാസപാരമ്പര്യവുമായി നേരിട്ട് ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. എന്നാൽ ഒരു പ്രധാന വ്യത്യാസം മനസ്സിലാക്കേണ്ടതുണ്ട്. ഗയാസുരന്റെ കഥ പൗരാണിക വിശ്വാസമാണ്; ചരിത്രപരമായി തെളിയിക്കപ്പെട്ട സംഭവമല്ല. അതുപോലെ ഗയ എന്ന സ്ഥലനാമത്തിന്റെ ഉത്ഭവത്തെക്കുറിച്ചും വിവിധ വ്യാഖ്യാനങ്ങളുണ്ട്. ഗയയും ബുദ്ധഗയയും അടുത്തടുത്തുള്ള, എന്നാൽ തികച്ചും വ്യത്യസ്ത ചരിത്രപാരമ്പര്യങ്ങളുള്ള സ്ഥലങ്ങളാണ്.

ബുദ്ധന്റെ ബോധോദയവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതിനാലാണ് ബോധ്ഗയ അഥവാ ബുദ്ധഗയ എന്ന പേര് പ്രസിദ്ധമായത്. താൻ കണ്ടെത്തിയ മധ്യമാർഗവും നാല് ആര്യ സത്യങ്ങളും ബുദ്ധൻ തന്റെ അഞ്ച് മുൻസഹചാരികൾക്ക് ആദ്യമായി ഉപദേശിച്ചുവെന്നാണ് ബൗദ്ധഗ്രന്ഥങ്ങൾ പറയുന്നത്. 'ധമ്മചക്രപരിവർത്തന സൂക്തം' എന്ന പാലിഗ്രന്ഥത്തിൽ ഈ ആദ്യധർമോപദേശത്തിന്റെ കൃത്യമായ വിവരണം കാണാം.

ബുദ്ധന്റെ മഹദ്‌വചനങ്ങൾ: യാത്രയിൽ മനസ്സിൽ സൂക്ഷിക്കാൻ

ബുദ്ധഗയ സന്ദർശിക്കുന്നവർക്ക് ബുദ്ധന്റെ ഉപദേശങ്ങളുടെ സാരാംശം പൂർണമായി മനസ്സിലാക്കാൻ ധമ്മപദം ഏറെ സഹായകരമാണ്.

1. വിദ്വേഷത്തെക്കുറിച്ച് — ധമ്മപദം, ശ്ലോകം 5 'വിദ്വേഷംകൊണ്ട് വിദ്വേഷം ഒരിക്കലും അവസാനിക്കുന്നില്ല. വിദ്വേഷമില്ലായ്മകൊണ്ടുമാത്രമാണ് അത് അവസാനിക്കുന്നത്. ഇതൊരു ശാശ്വതസത്യമാണ്.'

2. നന്മയുടെ മാർഗം — ധമ്മപദം, ശ്ലോകം 183 'തിന്മ ചെയ്യാതിരിക്കുക, നന്മ വളർത്തുക, സ്വന്തം മനസ്സിനെ ശുദ്ധീകരിക്കുക—ഇതാണ് ബുദ്ധന്മാരുടെ ഉപദേശം.'

3. യഥാർഥ വിജയം — ധമ്മപദം, ശ്ലോകം 103 'യുദ്ധത്തിൽ ആയിരങ്ങളെ ജയിക്കുന്നതിനെക്കാൾ മഹത്തായ വിജയം സ്വയം ജയിക്കുന്നതാണ്.'

ഈ വചനങ്ങൾ കേവലം മതപരമായ ഉപദേശങ്ങൾ മാത്രമല്ല. വ്യക്തിജീവിതത്തിലും കുടുംബബന്ധങ്ങളിലും സാമൂഹികജീവിതത്തിലും എക്കാലത്തും പ്രയോഗിക്കാവുന്ന ധാർമികചിന്തകളാണ്.

മഹാബുദ്ധപ്രതിമ (Great Buddha Statue): ചരിത്രവും സവിശേഷതകളും

ബിഹാറിലെ ബുദ്ധഗയ സന്ദർശിക്കുന്നവരെ ഏറെ ആകർഷിക്കുന്ന സ്മാരകങ്ങളിലൊന്നാണ് 80 അടി ഉയരമുള്ള മഹാബുദ്ധപ്രതിമ (Great Buddha Statue). മഹാബോധി ക്ഷേത്രത്തിൽനിന്ന് ഏകദേശം ഒന്നര കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് ഈ ബൃഹത്തായ പ്രതിമ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്.

● പ്രതിമയുടെ നിർമാണചരിത്രം:റവ. തത്സുകോ സുഗിയാമ സ്ഥാപിച്ച ജപ്പാനിലെ പ്രമുഖ ബൗദ്ധസംഘടനയായ ദൈജോക്യോയുടെ നേതൃത്വത്തിലാണ് മഹാബുദ്ധപ്രതിമ നിർമിച്ചത്. ജപ്പാനിലെ ബൗദ്ധവിശ്വാസികളുടെ വലിയ സാമ്പത്തികസഹായവും ഇന്ത്യൻ ശില്പികളുടെ വൈദഗ്ധ്യവും ഇതിന്റെ നിർമാണത്തിൽ പ്രധാന പങ്കുവഹിച്ചു.

1982-ൽ ആരംഭിച്ച നിർമാണപ്രവർത്തനങ്ങൾ പൂർത്തിയാക്കാൻ ഏകദേശം ഏഴുവർഷമെടുത്തു. 1989 നവംബർ 18-ന് ടെൻസിൻ ഗ്യാറ്റ്സോ എന്ന പതിനാലാമത് ദലൈലാമയാണ് പ്രതിമ അനാച്ഛാദനം ചെയ്തത്. ഇന്ത്യയും ജപ്പാനും തമ്മിലുള്ള ബൗദ്ധസാംസ്കാരികബന്ധത്തിന്റെ എക്കാലത്തെയും വലിയ പ്രതീകം കൂടിയാണ് ഈ ശിലാസ്മാരകം.

● ശില്പകലയുടെ സവിശേഷതകൾ: പ്രതിമയുടെ ആകെ ഉയരം ഏകദേശം 80 അടിയാണ് (24.4 മീറ്റർ). ബുദ്ധൻ താമരപ്പൂവിന്റെ ആകൃതിയിലുള്ള പീഠത്തിൽ ധ്യാനമുദ്രയിൽ ഇരിക്കുന്ന രീതിയിലാണ് പ്രതിമ രൂപകല്പന ചെയ്തിരിക്കുന്നത്. പ്രതിമയുടെ നിർമാണത്തിൽ മണൽക്കല്ലും ഗ്രാനൈറ്റും ഉപയോഗിച്ചിട്ടുണ്ട്.

പുറംഭാഗത്ത് പിങ്ക് നിറത്തിലുള്ള മണൽക്കല്ലും താമരപ്പീഠത്തിൽ ഗ്രാനൈറ്റുമാണ് പ്രധാനമായും ഉപയോഗിച്ചിരിക്കുന്നത്. ആറടി ഉയരമുള്ള പീഠവും അതിനു മുകളിലെ ധ്യാനനിരതനായ ബുദ്ധന്റെ രൂപവും ചേർന്നാണ് ഈ സ്മാരകത്തിന്റെ മനോഹാരിത വർധിപ്പിക്കുന്നത്. മുഖത്തെ ശാന്തത, അടഞ്ഞ കണ്ണുകൾ, ധ്യാനമുദ്രയിൽ ചേർത്തുവെച്ച കൈകൾ എന്നിവ ബുദ്ധ ദർശനത്തിലെ ആന്തരികസമാധാനത്തെ വ്യക്തമായി പ്രതിനിധാനം ചെയ്യുന്നു.

● പത്ത് ശിഷ്യന്മാരുടെ പ്രതിമകൾ: മഹാബുദ്ധപ്രതിമയ്ക്കു ചുറ്റും ബുദ്ധന്റെ പത്ത് പ്രധാന ശിഷ്യന്മാരെ പ്രതിനിധാനം ചെയ്യുന്ന പ്രതിമകളും ഭംഗിയായി സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്. ബുദ്ധന്റെ ഉപദേശങ്ങൾ വിവിധ പ്രദേശങ്ങളിലേക്ക് പ്രചരിപ്പിച്ച ആദ്യകാല ബൗദ്ധസംഘത്തിന്റെ ഓർമകളാണ് ഈ ശില്പങ്ങൾ എപ്പോഴും ഉണർത്തുന്നത്. ബുദ്ധദർശനം ഒരു വ്യക്തിയുടെ ആത്മാന്വേഷണത്തിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങാതെ വലിയൊരു സാമൂഹിക–സാംസ്കാരിക പ്രസ്ഥാനമായി വളർന്നതിന്റെ പ്രതീകാത്മക അവതരണമായും ഈ ശില്പസമുച്ചയത്തെ നമുക്ക് കാണാം.

● മഹാബുദ്ധപ്രതിമയുടെ ആത്മീയപ്രാധാന്യം: മഹാബോധി ക്ഷേത്രം ബുദ്ധന് ബോധോദയം ലഭിച്ചതായി വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന ചരിത്രഭൂമിയാണെങ്കിൽ, 80 അടി ഉയരമുള്ള മഹാബുദ്ധപ്രതിമ ആധുനികകാലത്ത് നിർമിച്ച മനോഹരമായ ബൗദ്ധസ്മാരകമാണ്. ഇവ തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം പ്രധാനമാണ്. മഹാബോധി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ചരിത്രത്തിന് രണ്ടായിരത്തിലേറെ വർഷങ്ങളുടെ പാരമ്പര്യമുണ്ട്. എന്നാൽ മഹാബുദ്ധപ്രതിമയ്ക്ക് നാല് പതിറ്റാണ്ടിൽ താഴെ പഴക്കമേയുള്ളൂ. എങ്കിലും ബുദ്ധന്റെ സന്ദേശം ആധുനികലോകത്തും എത്രത്തോളം സ്വാധീനം ചെലുത്തുന്നുവെന്ന് ഈ സ്മാരകം വ്യക്തമാക്കുന്നു.

● മഹാബുദ്ധപ്രതിമ നൽകുന്ന സന്ദേശം: പ്രതിമയുടെ വലുപ്പത്തേക്കാൾ ശ്രദ്ധേയമാണ് അതിന്റെ മുഖത്ത് പ്രതിഫലിക്കുന്ന വലിയ ശാന്തത. അധികാരത്തിന്റെയും സമ്പത്തിന്റെയും പിന്നാലെ പായുന്ന മനുഷ്യരോട് ബുദ്ധന്റെ ധ്യാനമുദ്ര മറ്റൊരു ജീവിതസാധ്യതയെക്കുറിച്ച് ഓർമപ്പെടുത്തുന്നു. ബുദ്ധന്റെ ഉപദേശങ്ങളുടെ സാരാംശം ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ധമ്മപദത്തിലെ 183-ാം ശ്ലോകം ഇവിടെ ഏറെ പ്രസക്തമാണ്.

മഹാബോധി ക്ഷേത്രത്തിലെ ചരിത്രസ്മൃതികളിൽനിന്ന് ഞങ്ങളുടെ യാത്ര നീണ്ടത് 80 അടി ഉയരമുള്ള മഹാബുദ്ധപ്രതിമയുടെ സമീപത്തേക്കായിരുന്നു. ആകാശത്തേക്ക് ഉയർന്നുനിൽക്കുന്ന ആ മഹാശില്പത്തിന്റെ മുന്നിലെത്തുമ്പോൾ ആദ്യം അനുഭവപ്പെടുന്നത് അതിന്റെ വമ്പൻ വലുപ്പമാണ്. എന്നാൽ ഏതാനും നിമിഷങ്ങൾ കഴിഞ്ഞാൽ ആ വലുപ്പത്തെക്കാൾ മനസ്സിനെ ആകർഷിക്കുന്നത് ബുദ്ധന്റെ മുഖത്തെ അസാധാരണമായ ശാന്തത തന്നെയാണ്.

കണ്ണുകളടച്ച് താമരപ്പീഠത്തിൽ ധ്യാനനിരതനായിരിക്കുന്ന ബുദ്ധൻ. ചുറ്റും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശിഷ്യന്മാരുടെ ശില്പങ്ങൾ. ലോകത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽനിന്നെത്തുന്ന സന്ദർശകർ. ജപ്പാനിലെ ബൗദ്ധവിശ്വാസികളുടെ സഹകരണത്തോടെ ഇന്ത്യൻ ശില്പികൾ നിർമിച്ച ഈ സ്മാരകം രാജ്യാതിർത്തികൾക്കപ്പുറം ബുദ്ധദർശനം സൃഷ്ടിച്ച സാംസ്കാരികബന്ധങ്ങളുടെ എക്കാലത്തെയും വലിയ അടയാളമാണ്.

രണ്ടായിരത്തിയഞ്ഞൂറിലേറെ വർഷങ്ങൾക്കുമുമ്പ് ഒരു അരയാൽവൃക്ഷത്തിന്റെ തണലിൽ ആരംഭിച്ച ആത്മാന്വേഷണത്തിന്റെ സന്ദേശം ആധുനികലോകത്തും നിലനിൽക്കുന്നു എന്നതിന്റെ വ്യക്തമായ തെളിവായി ഈ മഹാശില്പം ഉയർന്നുനിൽക്കുന്നു. പ്രതിമയുടെ മുന്നിൽനിന്നപ്പോൾ മനസ്സിൽ ഉയർന്നുവന്നത് ഒരു വലിയ ചോദ്യമാണ്. മനുഷ്യൻ നിർമിക്കുന്ന പ്രതിമകൾക്ക് ഉയരം കൂടിക്കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ മനുഷ്യന്റെ കരുണയും സഹജീവിസ്നേഹവും അതിനൊപ്പം വളരുന്നുണ്ടോ?

ബുദ്ധഗയയിലെ വഴിയോരങ്ങളിൽ കണ്ട ദാരിദ്ര്യത്തിന്റെയും മനുഷ്യദുരിതങ്ങളുടെയും കാഴ്ചകൾ ആ ചോദ്യത്തിന് കൂടുതൽ പ്രസക്തി നൽകി. മഹാബുദ്ധപ്രതിമയുടെ മുന്നിൽനിന്ന് മടങ്ങുമ്പോൾ മനസ്സിൽ അവശേഷിച്ചത് ശില്പത്തിന്റെ ഭീമാകാരത മാത്രമായിരുന്നില്ല; മനുഷ്യനന്മയ്ക്കുവേണ്ടി നിലകൊള്ളുന്ന ഒരു മഹത്തായ ദർശനത്തിന്റെ മായാത്ത ഓർമയായിരുന്നു. മഹാബുദ്ധപ്രതിമ ശിലയിൽ തീർത്ത ഒരു കലാസൃഷ്ടി മാത്രമല്ല; മനുഷ്യരാശിയോട് കരുണയുടെയും സമാധാനത്തിന്റെയും സന്ദേശം ഓർമപ്പെടുത്തുന്ന സ്മാരകമാണ്.

ക്ഷേത്രസന്ദർശനം അവസാനിപ്പിച്ച് മടങ്ങുമ്പോഴും ബുദ്ധഗയയുടെ കാഴ്ചകൾ മനസ്സിൽ നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നു. പ്രാർഥനയിൽ മുഴുകിയ മനുഷ്യർ, നിശ്ശബ്ദമായി ധ്യാനിക്കുന്ന സന്യാസിമാർ, ബോധിവൃക്ഷത്തിന്റെ ഇലകൾ, ചരിത്രം പേറുന്ന ക്ഷേത്രഗോപുരം... അതോടൊപ്പം വഴിയോരത്ത് സഹായം അഭ്യർഥിച്ചിരുന്ന ഭിന്നശേഷിക്കാരായ മനുഷ്യരുടെ മുഖങ്ങളും.

ബുദ്ധന്റെ കരുണയെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കുന്ന ഒരു സമൂഹത്തിന് ആ കരുണ ജീവിതത്തിൽ എത്രത്തോളം നടപ്പാക്കാൻ കഴിയുന്നുണ്ട് എന്ന ചോദ്യം അവിടെനിന്ന് മടങ്ങുമ്പോഴും മനസ്സിനെ അലട്ടുന്നു. ബുദ്ധന്റെ ജീവിതസന്ദേശം ഏറ്റവും ശക്തമായി അനുഭവപ്പെടുന്നത് ഒരുപക്ഷേ അവിടെയാണ്. ആരാധനാലയങ്ങളുടെ സൗന്ദര്യം ആസ്വദിക്കുന്നതുപോലെ മനുഷ്യരുടെ ദുഃഖങ്ങളും കാണാൻ നമുക്ക് കഴിയണം.

ബുദ്ധഗയ മനുഷ്യനെ ചരിത്രത്തിലേക്ക് തിരിച്ചുനടത്തുന്നു. അതോടൊപ്പം വർത്തമാനകാലത്തെ മനുഷ്യജീവിതത്തെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കാനും അത് പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു. കാലം എത്ര മാറിയാലും ബോധിവൃക്ഷത്തണലിൽനിന്ന് ഉയർന്ന കരുണയുടെയും വിവേകത്തിന്റെയും സന്ദേശം പ്രസക്തമായി തുടരും. മനുഷ്യൻ മറ്റൊരു മനുഷ്യന്റെ വേദന തിരിച്ചറിയുന്നിടത്താണ് ബുദ്ധന്റെ കരുണയ്ക്ക് യഥാർഥ അർഥം കൈവരുന്നത്. (തുടരും.....)

ചരിത്രമുറങ്ങുന്ന ബുദ്ധഗയയിലെ ഈ യാത്രാവിവരണം നിങ്ങളുടെ സുഹൃത്തുക്കൾക്കും വാട്സാപ്പ് ഗ്രൂപ്പുകളിലും ഷെയർ ചെയ്യുക. കൂടുതല്‍ വാർത്തകളും വിശേഷങ്ങളും അറിയാന്‍ ഞങ്ങളുടെ ഫേസ്ബുക്ക് പേജും വാട്സ് ആപ്പ് ചാനലും ഫോളോ ചെയ്യുക. നിങ്ങളുടെ അഭിപ്രായങ്ങൾ ഫേസ്ബുക്ക് പോസ്റ്റിന് കമൻ്റായി രേഖപ്പെടുത്തുക. 

Article Summary: Explore Bodh Gaya's rich history, Mahabodhi temple & Great Buddha Statue.

#BodhGaya #MahabodhiTemple #GreatBuddhaStatue #Travelogue #BiharTourism #RenuNews