ജ്ഞാനോദയത്തിന്റെ പുണ്യഭൂമിയിലേക്ക്; ബുദ്ധഗയയിലെ മഹാബോധി ക്ഷേത്രവും ബോധിവൃക്ഷവും നൽകുന്ന ആത്മീയത

ബുദ്ധഗയ - വാരണാസി- കാശി- സാരനാഥ്- പ്രയാഗ് രാജ്-  അയോധ്യ യാത്ര ഡയറി ഭാഗം മൂന്ന്

-കൊടക്കാട് നാരായണൻ

ബുദ്ധഗയ: (KasargodVartha) പട്നയിൽ നിന്ന് ബുദ്ധഗയയിലെത്തിയ യാത്രാസംഘത്തിൻ്റെ രണ്ടാം ദിവസത്തെ പ്രഭാതം മറ്റൊരു ലോകത്തേക്കുള്ള പ്രവേശനമായിരുന്നു. നൂറ്റാണ്ടുകളുടെ ചരിത്രവും മനുഷ്യൻ്റെ ആത്മാന്വേഷണവും ഒരേ മണ്ണിൽ സംഗമിക്കുന്ന മഹാബോധി ക്ഷേത്രത്തിലേക്കായിരുന്നു ഞങ്ങളുടെ യാത്ര. ബുദ്ധഗയയിലെ മഹാബോധി ക്ഷേത്രം വെറുമൊരു ആരാധനാലയം മാത്രമല്ല, മനുഷ്യൻ തൻ്റെ ജീവിതത്തെക്കുറിച്ചും ദുഃഖത്തെക്കുറിച്ചും മോചനത്തെക്കുറിച്ചും നടത്തിയ അന്വേഷണത്തിൻ്റെ വലിയ സ്മാരകമാണ്.

പ്രഭാതത്തിലെ ബുദ്ധഗയ ഉണർന്നുവരികയായിരുന്നു. വഴിയോരത്തെ ചെറുകടകളിൽ ബുദ്ധപ്രതിമകളും ജപമാലകളും പ്രാർഥനാപതാകകളും നിരന്നിരുന്നു. കാവിയും മറൂണും നിറമുള്ള വസ്ത്രങ്ങളണിഞ്ഞ ബൗദ്ധസന്യാസിമാരുടെയും തീർഥാടകരുടെയും വിനോദസഞ്ചാരികളുടെയും സാന്നിധ്യം നഗരത്തിന് സവിശേഷമായ അന്തരീക്ഷം നൽകി. എന്നാൽ ഇതിനിടയിൽ ഞങ്ങളുടെ മനസ്സിനെ വേദനിപ്പിച്ച യാഥാർഥ്യമുണ്ടായിരുന്നു. വഴിയോരങ്ങളിൽ സഹായം അഭ്യർഥിച്ചിരുന്ന ഭിന്നശേഷിക്കാരായ മനുഷ്യർ. ആഗോളതലത്തിൽ വിനോദസഞ്ചാരികൾ ഒഴുകിയെത്തുമ്പോഴും ബിഹാറിലെ ഗ്രാമീണ മേഖലകളിൽ നിലനിൽക്കുന്ന കടുത്ത സാമ്പത്തിക അസമത്വങ്ങളുടെ നേർക്കാഴ്ച കൂടിയാണ് ക്ഷേത്രപരിസരത്തെ ഈ യാഥാർഥ്യങ്ങൾ. കരുണയുടെ സന്ദേശം തേടിയെത്തുന്ന സ്ഥലത്തുതന്നെ മനുഷ്യദുരിതത്തിൻ്റെ ഈ നേർക്കാഴ്ചകൾ ബുദ്ധൻ്റെ ഉപദേശങ്ങളുടെ പ്രസക്തി കൂടുതൽ ആഴത്തിൽ അനുഭവപ്പെടുത്തുന്നു.

മഹത്തായ അന്വേഷണം

പണ്ടൊരിക്കൽ നിരഞ്ജനാനദിയുടെ തീരത്ത് വിശാലമായ ഒരു അരയാൽ വൃക്ഷമുണ്ടായിരുന്നു. കപിലവസ്തുവിലെ രാജകുമാരനായ സിദ്ധാർഥ ഗൗതമൻ മനുഷ്യജീവിതത്തിലെ ദുഃഖത്തിൻ്റെ കാരണങ്ങൾ അന്വേഷിച്ച് പുറപ്പെട്ടത് ബൗദ്ധചരിത്രത്തിലെ സുപ്രധാന സംഭവമാണ്. രാജകീയസുഖങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ച അദ്ദേഹം വർഷങ്ങളോളം കഠിന തപസ്സിൽ ഏർപ്പെട്ടെങ്കിലും, ശരീരത്തെ പീഡിപ്പിക്കുന്നതുകൊണ്ടുമാത്രം ജ്ഞാനോദയം സാധ്യമല്ലെന്ന് തിരിച്ചറിഞ്ഞ് മധ്യമാർഗം സ്വീകരിച്ചു.

സുജാത എന്ന യുവതി നൽകിയ പാൽപ്പായസം സ്വീകരിച്ചതിനുശേഷം സിദ്ധാർഥൻ ബോധിവൃക്ഷച്ചുവട്ടിൽ ധ്യാനനിരതനാകുകയും ബോധോദയം ലഭിച്ച് ബുദ്ധനായി മാറുകയും ചെയ്തുവെന്നാണ് വിശ്വാസം. സിദ്ധാർഥൻ്റെ ഈ മധ്യമാർഗ സ്വീകരണവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട സുജാതയുടെ കഥ മനസ്സിലാക്കാൻ സഹായിക്കുന്ന ചരിത്രസ്മാരകമാണ് സുജാത സ്തൂപം. താൻ കണ്ടെത്തിയ ഈ മധ്യമാർഗവും 4 ആര്യ സത്യങ്ങളും ബുദ്ധൻ തൻ്റെ 5 മുൻസഹചാരികൾക്ക് ഉപദേശിച്ചുവെന്ന് 'ധമ്മചക്കപ്പവത്തന സുത്തം' എന്ന പാലിഗ്രന്ഥത്തിൽ വ്യക്തമാക്കുന്നുണ്ട്.

ക്ഷേത്രസമുച്ചയത്തിലേക്ക് കടന്നുചെല്ലുമ്പോൾ ഉയർന്നുനിൽക്കുന്ന മഹാബോധി ക്ഷേത്രഗോപുരം കണ്ണുകളെ ആകർഷിക്കും. ടിബറ്റൻ ബൗദ്ധപാരമ്പര്യത്തിലെ ഭക്തർ ശരീരം മുഴുവൻ നിലത്ത് നമസ്കരിച്ചുകൊണ്ടുള്ള പ്രണാമങ്ങൾ നടത്തുന്നത് ശ്രദ്ധേയമായ കാഴ്ചയാണ്. ശ്രീലങ്ക, തായ്‌ലൻഡ്, മ്യാൻമർ തുടങ്ങിയ രാജ്യങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള തീർഥാടകരുടെ പ്രാർഥനകൾ ഇതിൽ നിന്നും തികച്ചും വ്യത്യസ്തമാണ്.

'ബുദ്ധം ശരണം ഗച്ഛാമി, ധമ്മം ശരണം ഗച്ഛാമി, സംഘം ശരണം ഗച്ഛാമി' എന്ന ത്രിശരണ വചനങ്ങളും, ടിബറ്റൻ പാരമ്പര്യത്തിലെ അവലോകിതേശ്വര ബോധിസത്ത്വനുമായി ബന്ധപ്പെട്ട 'ഓം മണി പദ്മേ ഹും' എന്ന കരുണയുടെ മന്ത്രവുമാണ് ഇവിടെ പ്രധാനമായും മുഴങ്ങിക്കേൾക്കുന്നത്.

ചരിത്രസ്മാരകങ്ങളും ഐതിഹ്യവും

ക്രിസ്തുവിന് മുൻപ് മൂന്നാം നൂറ്റാണ്ടിൽ അശോക ചക്രവർത്തി ബുദ്ധഗയ സന്ദർശിക്കുകയും സ്മാരകങ്ങളും ആരാധനാസൗകര്യങ്ങളും സ്ഥാപിക്കുകയും ചെയ്തു. ഇന്നത്തെ പ്രധാന ക്ഷേത്രനിർമാണം ഗുപ്തകാലഘട്ടത്തിലെ, അതായത് ക്രിസ്തുവർഷം അഞ്ചാം–ആറാം നൂറ്റാണ്ടുകളിലേതാണ്. 50 മീറ്ററിലേറെ ഉയരമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രഗോപുരം പുരാതന ഇന്ത്യയുടെ ഇഷ്ടികനിർമാണ വൈദഗ്ധ്യത്തിൻ്റെ ഉജ്ജ്വല മാതൃകയാണ്. 2002-ൽ യുനെസ്കോ മഹാബോധി ക്ഷേത്രസമുച്ചയത്തെ ലോകപൈതൃക പട്ടികയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്.

ക്ഷേത്രത്തിൻ്റെ പടിഞ്ഞാറുഭാഗത്തുള്ള ബോധിവൃക്ഷമാണ് ആത്മീയകേന്ദ്രം. സമീപമുള്ള വജ്രാസനം അശോകചക്രവർത്തിയുടെ കാലത്തെ സ്മാരകമാണ്. ബുദ്ധൻ ബോധോദയത്തിനുശേഷം 7 ആഴ്ചകൾ ബോധിവൃക്ഷത്തിനും പരിസരപ്രദേശങ്ങൾക്കും സമീപം ചെലവഴിച്ചെന്നാണ് പാരമ്പര്യം. ബോധിവൃക്ഷത്തെ കണ്ണുചിമ്മാതെ നോക്കിനിന്നുവെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന 'അനിമേഷലോചന ചൈത്യം', ബുദ്ധൻ്റെ ധ്യാനനടത്തവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട 'രത്നചങ്ക്രമണപാത' എന്നിവ ഇത്തരത്തിലുള്ളവയാണ്.

മഹാബോധി ക്ഷേത്രത്തിൻ്റെ ചരിത്രം തകർച്ചയുടെയും പുനരുജ്ജീവനത്തിൻ്റെയും കൂടിയാണ്. ഏഴാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ഇന്ത്യ സന്ദർശിച്ച ചൈനീസ് സഞ്ചാരി ഹുയാൻസാങ് ഈ ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ച് രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. പന്ത്രണ്ടാം–പതിമൂന്നാം നൂറ്റാണ്ടുകളിലെ അധിനിവേശങ്ങൾ ഈ ബൗദ്ധസ്ഥാപനങ്ങൾക്ക് വലിയ ആഘാതമുണ്ടാക്കി. പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ബർമീസ് ഭരണാധികാരികളും തുടർന്ന് പുരാവസ്തുഗവേഷകരായ അലക്സാണ്ടർ കണ്ണിങ്ഹാം, ജെ ഡി എം ബെഗ്ലർ എന്നിവരുടെ നേതൃത്വത്തിൽ 1880–1884 കാലത്ത് നടന്ന പുനരുദ്ധാരണവുമാണ് ക്ഷേത്രത്തെ വീണ്ടെടുത്തത്. 1949-ലെ ബോധ്ഗയ ക്ഷേത്രനിയമം ഭരണസംവിധാനത്തിൽ നിർണായകമായി. 2013 ജൂലൈ 7-ന് ക്ഷേത്രസമുച്ചയത്തിൽ ബോംബ് സ്ഫോടനങ്ങളുണ്ടായെങ്കിലും പ്രധാന നിർമാണങ്ങൾക്ക് കേടുപാടുകൾ സംഭവിച്ചില്ല.

ഗയാസുരൻ എന്ന അസുരൻ കഠിനതപസ്സിലൂടെ നേടിയ പുണ്യശക്തിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഐതിഹ്യവും ഈ പ്രദേശത്തിൻ്റെ പൗരാണിക ചരിത്രത്തിൻ്റെ ഭാഗമാണ്. ഗയയിലെ വിഷ്ണുപാദക്ഷേത്രവും പിതൃകർമങ്ങളും ഇതുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. എന്നാൽ ഗയയും ബുദ്ധഗയയും അടുത്തടുത്തുള്ള വ്യത്യസ്ത ചരിത്രപാരമ്പര്യങ്ങളുള്ള സ്ഥലങ്ങളാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കണം.

മഹാബുദ്ധപ്രതിമയും ധമ്മപദവും

മഹാബോധി ക്ഷേത്രത്തിൽനിന്ന് ഏകദേശം 1.5 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് 80 അടി (24.4 മീറ്റർ) ഉയരമുള്ള മഹാബുദ്ധപ്രതിമ (Great Buddha Statue) സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ജപ്പാനിലെ ബൗദ്ധസംഘടനയായ ദൈജോക്യോയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ 1982-ൽ ആരംഭിച്ച് 7 വർഷമെടുത്തു നിർമിച്ച ഈ പ്രതിമ 1989 നവംബർ 18-ന് പതിനാലാമത് ദലൈലാമയാണ് അനാച്ഛാദനം ചെയ്തത്. ബുദ്ധൻ താമരപ്പൂവിൻ്റെ ആകൃതിയിലുള്ള പീഠത്തിൽ ധ്യാനമുദ്രയിൽ ഇരിക്കുന്ന രീതിയിലാണ് പ്രതിമ രൂപകല്പന ചെയ്തിരിക്കുന്നത്.

ഇതിന് ചുറ്റുമായി 10 പ്രധാന ശിഷ്യന്മാരുടെ പ്രതിമകളുമുണ്ട്. മണൽക്കല്ലും ഗ്രാനൈറ്റും ഉപയോഗിച്ച് നിർമിച്ച ഈ സ്മാരകത്തിൻ്റെ മുഖത്തെ ശാന്തത ഏവരെയും ആകർഷിക്കുന്നതാണ്. ആധുനിക ശില്പകലയുടെയും സാങ്കേതികവിദ്യയുടെയും മികവ് പ്രകടമാക്കുന്ന ഈ ഭീമൻ പ്രതിമ ഇന്ത്യ-ജപ്പാൻ സാംസ്കാരിക നയതന്ത്ര ബന്ധത്തിൻ്റെ കൂടി മികച്ച ഉദാഹരണമാണ്.

ബുദ്ധൻ്റെ മഹദ്‌വചനങ്ങൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ധമ്മപദം സന്ദർശകർക്ക് വലിയ വഴികാട്ടിയാണ്. വിദ്വേഷംകൊണ്ട് വിദ്വേഷം ഒരിക്കലും അവസാനിക്കുന്നില്ലെന്നും (ശ്ലോകം 5), തിന്മ ചെയ്യാതിരിക്കുകയും നന്മ വളർത്തുകയും ചെയ്യുക എന്നതാണ് ബുദ്ധന്മാരുടെ ഉപദേശമെന്നും (ശ്ലോകം 183), യുദ്ധത്തിൽ ആയിരങ്ങളെ ജയിക്കുന്നതിനെക്കാൾ മഹത്തായ വിജയം സ്വയം ജയിക്കുന്നതാണെന്നും (ശ്ലോകം 103) ധമ്മപദം നമ്മെ ഓർമിപ്പിക്കുന്നു.

ക്ഷേത്രസന്ദർശനം അവസാനിപ്പിച്ച് മടങ്ങുമ്പോഴും ബുദ്ധഗയയുടെ കാഴ്ചകളും വഴിയോരത്ത് കണ്ട ഭിന്നശേഷിക്കാരായ മനുഷ്യരുടെ മുഖങ്ങളും മനസ്സിൽ നിറഞ്ഞു നിൽക്കും. മനുഷ്യൻ നിർമിക്കുന്ന പ്രതിമകൾക്ക് ഉയരം കൂടിക്കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ മനുഷ്യൻ്റെ കരുണയും സഹജീവിസ്നേഹവും അതിനൊപ്പം വളരുന്നുണ്ടോ എന്ന വലിയ ചോദ്യമാണ് ബുദ്ധഗയ നമ്മളോട് ചോദിക്കുന്നത്. (തുടരും.....) 

ഈ യാത്രാവിവരണം നിങ്ങളുടെ വാട്സ്ആപ്പ് ഗ്രൂപ്പുകളിൽ ഷെയർ ചെയ്യൂ. കൂടുതല്‍ വാർത്തകളും വിശേഷങ്ങളും അറിയാന്‍ ഞങ്ങളുടെ ഫേസ്ബുക്ക് പേജും വാട്സ് ആപ്പ് ചാനലും ഫോളോ ചെയ്യുക. നിങ്ങളുടെ അഭിപ്രായങ്ങൾ ഫേസ്ബുക്ക് പോസ്റ്റിന് കമൻ്റായി രേഖപ്പെടുത്തുക. 

Article Summary: A travelogue exploring the Mahabodhi Temple, the 80-foot Great Buddha Statue, history, and human realities in Bodh Gaya.

#BodhGaya #MahabodhiTemple #Buddhism #TravelogueMalayalam #GreatBuddhaStatue #BiharTourism #HeritageIndia #RenuNews